هم سانى نماز شيعه با نماز پيامبراسلام(صلى الله عليه وآله وسلم) و امامان

هم سانى نماز شيعه با نماز پيامبراسلام(صلى الله عليه وآله وسلم) و امامان

آيا نمازى كه ما مى خوانيم همان نماز پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امامان(عليهم السلام) است و تفاوتى نكرده است؟

 نمازى كه ما ـ براساس آنچه فقها و مراجع تقليد به دست آورده اند ـ مى خوانيم، تمام اجزا، شرايط، مسائل و احكام آن از آيات قرآن و روايات پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امامان(عليهم السلام) گرفته شده است

   براى نمونه، سه جلد از كتاب وسائل الشيعه^[1] در مورد نماز و احكام و مسائل آن است. بنابراين نمازى كه ما مى خوانيم همان نماز پيامبر(صلى الله عليه وآله) و امامان(عليهم السلام) است. براى نمونه يك روايت را درباره كيفيت نماز بيان مى كنيم: حماد بن عيسى^[2] گويد: امام صادق(عليه السلام)برخاست و رو به قبله ايستاد، دو دستش را روى پاهايش قرار داد و انگشتان دستش را بست، فاصله بين پاهايش را نزديك كرد تا مقدار سه انگشت باز، با خشوع تكبيرة الاحرام گفت، سپس حمد را با ترتيل قرائت فرمود و سوره توحيد را بعد از آن خواند، سپس به مقدار يك نفس كشيدن درنگ كرد، در حالى كه ايستاده بود، سپس در همين حال «اللّه اكبر» گفت، بعد به ركوع رفت و كف دست هايش را در حالى كه انگشتان دستش باز بود، بر روى زانوهايش قرار داد. زانوهايش را به پشت رد نمود و پشت خود را مستوى نمود; به گونه اى كه اگر قطره آبى بر آن مى ريخت، ثابت مى ماند. گردنش كشيده و چشمانش را فرو خوابانيده بود. در اين حال سه بار با ترتيل تسبيح (سبحان ربى العظيم و بحمده) گفت، سپس سر از ركوع برداشت وايستاد، پس از آرامش «سمع اللّه لمن حمده» و «اللّه اكبر» را گفت و دست هايش را تا مقابل صورتش بالا آورد. بعد از آن به سجده رفت. هنگام سجده رفتن، ابتدا دست هايش را به زمين نهاد، سپس زانوهايش را. در سجده تنها هشت عضو بدنش را بر زمين نهاد: پيشانى، دو كف دست، دو زانو، سر دو انگشت شست پا و بينى ـ قرار دادن بينى بر زمين مستحب است ـ و در سجده سه بار فرمود: «سبحان ربى الاعلى و بحمده». سپس سر از سجده برداشت و به طور كامل نشست; آنگاه «اللّه اكبر» گفت و نيز «استغفر اللّه ربى و اتوب اليه» گفت. دوباره «اللّه اكبر» گفت، سپس به سجده دوم رفت و سجده دوم را همانند سجده اول به جا آورد و ركعت دوم را همانند ركعت اول انجام داد. بعد از نماز به حمّاد فرمود: اى حمّاد! اين گونه نماز بخوان، در حال نماز به جايى نگاه نكن، با انگشتان خود بازى نكن.^[3]

---

[1]. يكى از كتاب هاى روايى فقه شيعه است كه مشتمل بر 35868 روايت مى باشد و محدث بزرگ شيخ حر عاملى آن را تأليف نموده اند.

[2]. ـ بعد از اين كه در حضور امام صادق(عليه السلام) دو ركعت نماز مى خواند و حضرت نمازش را نمى پسندد. 

[3]. شيخ حر عاملى، وسائل الشيعه، ج 4، ص 673.

منبع: کتاب پرسمان قرآنی نماز

نمازپيامبرپيش ازاسلام

نمازپيامبرپيش ازاسلام

 آيا پيامبر(صلى الله عليه وآله) پيش از بعثت و نزول قرآن نماز مى خواندند؟ اگر نماز مى خواندند نماز ايشان چگونه بود؟

خداوند متعال مى فرمايد: (وَ كَذَ لِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا مَا كُنتَ تَدْرِى مَا الْكِتَـبُ وَ لاَ الاِْيمَـنُ وَ لَـكِن جَعَلْنَـهُ نُورًا نَّهْدِى بِهِ مَن نَّشَآءُ مِنْ عِبَادِنَا وَ إِنَّكَ لَتَهْدِى إِلَى صِرَ ط مُّسْتَقِيم)^[1]; و همين گونه، روحى از امر خودمان به سوى تو وحى كرديم. تو نمى دانستى كتاب چيست و نه ايمان ]كدام است؟[ ولى آن را نورى گردانيديم كه هر كه از بندگان خود را بخواهيم به وسيله آن راه مى نماييم و به راستى كه تو به خوبى به راه راست هدايت مى كنى.

  ازآيه شريفه به دست مى آيد:1.آن چه رسول خدا(صلى الله عليه وآله) دارد و مردم را به سويش مى خواند، همه از ناحيه خداوند متعال است و مراد از اين كه: تو خودت درايت و فهم حقايق كتاب را نداشتى اين است كه از معارف جزيى، عقايد و شرايع عملى كه در كتاب آمده، قبلا اطلاعى نداشتى، زيرا رسول اكرم(صلى الله عليه وآله) بعد از نبوت و وحى، به آن جزئيات آگاه شد و التزام تفصيلى به تك تك معارف حقه و اعمال صالح پيدا كرد.

 2. آيه مى فرمايد: تو قبل از وحى، به كتاب و معارف و شرايعى كه در آن هست علمى نداشتى و به ايمانى كه بعد از وحى دارا شدى، متصف نبودى، پس آيه با ايمان داشتن  رسول خدا(صلى الله عليه وآله) و اين كه اعمالش همه صالح بوده است، منافاتى ندارد، چون در آن علم به تفاصيل و جزئيات معارفى كه در كتاب آمده نفى شده است و بديهى است كه نفى علم و التزام تفصيلى، با التزام اجمالى ايمان به خدا و خضوع در برابر حق، منافاتى ندارد.    3. آيه اشاره مى كند كه حال رسول خدا(صلى الله عليه وآله) قبل از بعثت، با بعد از بعثت، متفاوت است وگرنه پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله)قبل از بعثت نيز موّحد و يگانه پرست بوده است. عدم آگاهى آن حضرت به محتواى قرآن، باعث عدم آگاهى او به خداوند نمى شود و زندگى پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله) قبل از دوران بعثت، ـ كه در كتاب هاى تاريخى آمده ـ گواه زنده اين حقيقت است.

  حضرت على(عليه السلام) مى فرمايد: از همان زمان كه رسول خدا(صلى الله عليه وآله) از شير بازگرفته شد، خداوند بزرگ ترين فرشته رابراى تربيت او گمارد و آن فرشته شب ها و روزها اخلاق و آداب نيك را به او مى آموخت.(۵۶)

 از آيات و روايات به دست مى آيد كه برخى از احكام و عبادت ها، مانند: نماز، روزه، زكات و...، در شريعت هاى قبل از اسلام نيز وجود داشته است; چنان كه پيش از اين به نماز آنان اشاره شد. قرآن كريم از قول حضرت عيسى(عليه السلام)مى فرمايد: (وَ أَوْصَـنِى بِالصَّلَوةِ وَ الزَّكَوةِ مَا دُمْتُ حَيًّا)^[3]; تا زمانى كه زنده ام خداوند مرا به نماز و زكات توصيه كرده است و نيز در سوره بقره، آيه 183، از وجوب روزه بر امت هاى گذشته سخن به ميان آمده است، ولى جزئيات و كيفيت عبادت هاى پيامبراكرم(صلى الله عليه وآله) قبل از بعثت نيز در تاريخ نقل نشده است.^[4] البته نماز خواندن به شكل كنونى پس از بعثت واجب شد و پيش از آن واجب نبود.

 

---

[1]. شورى،آيه52.

[2]. نهج البلاغه، خطبه 192 (خطبه قاصعه).

[3]. مريم،آيه31.

[4]. ر.ك: همان، تفسير الميزان، ج 18، ص 75 ـ 78; همان، تفسير نمونه، ج 20، ص 504 و 509; جعفر سبحانى، فروغ ابديت، ص 209 ـ 210; شرح نهج البلاغه، شيخ محمّد عبده، ج 1 ـ 4، ص 442.

منبع:کتاب پرسمان قرآنی نماز

نماز فرشتگان

 نماز فرشتگان

 آيا فرشتگان هم نماز مى خوانند؟

 در اين كه فرشتگان خداوند متعال را تسبيح و تقديس مى كنند جاى هيچ ترديد نيست; برخى آياتى كه به تسبيح فرشتگان اشاره فرموده، عبارت است:

1. (وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـئِكَةِ... وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ...)^[1]; ]به خاطر بياور [هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان گفت: ...ما تسبيح و حمد تو را به جا مى آوريم و تو را تقديس مى كنيم.

2. (لاَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَلاَ يَسْتَحْسِرُونَ * يُسَبِّحُونَ الَّيْلَ وَ النَّهَارَ لاَ يَفْتُرُونَ);^[2] ]فرشتگان[ هيچ گاه از عبادتش استكبار نمىورزند و هرگز خسته نمى شوند ]تمام [شب و روز را تسبيح مى گويند و سست نمى گردند.

3. (وَالْمَلَـئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ و...)^[3]; فرشتگان، پيوسته تسبيح و حمد پروردگارشان را به جا مى آورند.

از ابن عباس و ابن مسعود نقل شده است كه «تسبيح» فرشتگان، به معناى نماز خواندن آنهاست.

رسول اكرم(صلى الله عليه وآله) به ابوذر فرمود: اى ابوذر، هر گاه بنده اى در بيابانى تنها باشد و وضو بسازد يا تيمم كند، سپس اذان و اقامه بگويد و نماز بخواند، خدا فرشتگان را امر مى كند كه پشت سر او صفى تشكيل دهند كه دو طرف آن ديده نشود و به نماز او اقتدا نمايند و به دعاى او آمين گويند.^[4]

 

---

[1]. بقره،آيه30.

[2]. انبياء،آيه19ـ20.

[3]. شورى،آيه5.

[4]. ر.ك:شيخ حر عاملى، وسائل الشيعه، ج 5، باب استحباب الاذان و الاقامة لكلّ صلاة فريضة، ص 381; نصراللهى زاده، سيماى ملائكه در قرآن كريم، پايان نامه، ص 169.

منبع: کتاب پرسمان قرآنی نماز

ذكر تشهد در نماز امّت هاى پيشين

ذكر تشهد در نماز امّت هاى پيشين

 امّت هاى پيشين در نماز خود به جاى«اشهد انّ محمداًعبده و رسوله» چه مى گفتند؟

  بنابر آن چه گذشت كيفيت نماز در اديان پيشين روشن نيست; از اين رو اولا: معلوم نيست كه نماز در شرايع پيشين داراى تشهد بوده تا گفته شود در تشهد به جاى «اشهد انّ محمداً عبده و رسوله» چه مى گفته اند، ثانياً: در بسيارى از احاديث به شيوه هاى مختلف آمده است كه پيامبران الهى به پيامبر خاتم و آخرين پيامبر الهى معتقد بوده و به او و اهل بيت او محبت داشتند و خداوند را به واسطه نام آنان و توسل به آنها مى خواندند. در روايتى آمده  حضرت آدم(عليه السلام) به پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و اهل بيت او متوسل شد تا ترك اولاى او بخشيده شد و در حديثى ديگرآمده: بر پيشانى كشتى حضرت نوح(عليه السلام) نام پنج تن اهل بيت نوشته شده بود^[1].

---

[1]. علامه طباطبايى، الميزان، ج 20، ص 97.

منبع: کتاب پرسمان قرآنی نماز

تاريخچه پيدايش نماز

 تاريخچه پيدايش نماز

  نماز از چه زمانى به وجود آمد؟ آيااز اول خلقت برانسان واجب بوده يا تنها مسلمانان مأمور به آن بوده اند، اگر وجود داشته كيفيت وكميت آن چگونه بوده است؟

 يكى از چيزهايى كه همه پيامبران الهى به آن دعوت مى كردند «پرستش خداوند» است. قرآن كريم از زبان پيامبران نقل مى كند كه به امّت هايشان مى گفتند: (اعبدوا الله); خدا را پرستش كنيد (مائده، آيه72 و 117; اعراف، آيه59 و 65 و 73 و 85; هود، آيه50 و 61 و 84 و...). اصل عبادت و پرستش خداوند در همه شريعت هاى الهى وجود داشته، ولى شكل و كيفيت آن متفاوت بود.

 از قرآن كريم استفاده مى شود كه نماز در امّت هاى پيشين هم بوده است; همه پيامبران از حضرت آدم تا حضرت خاتم نماز مى خواندند،اما از چگونگى آن اطلاع دقيقى در دست نيست. خداوند متعال خطاب به حضرت موسى(عليه السلام)مى فرمايد: (إنّنى أنا اللَّه لآ إلـهَ إلاّ أنا فاعبدنى و أقم الصّلوة لذكرى)^[1]; من «الله» هستم، معبودى جز من نيست; مرا بپرست و نماز را براى ياد من بر پادار.

هم چنين قرآن كريم به نقل از حضرت عيسى(عليه السلام) مى فرمايد: (و جعلنِى مبارَكًا أينَ ما كُنتُ و أوصَنى بالصّلوة و الزَّكوة مادُمتُ حيًّا)^[2]; و مرا وجودى پر بركت قرار داده، در هر كجا باشم و ]خداوند[ مرا به نماز و زكات توصيه كرده مادامى كه زنده ام.

از اين آيات شريف روشن مى شود كه نماز در مكتب دو پيامبر بزرگ الهى ـ موسى و عيسى(عليهما السلام) ـ وجود داشته همان گونه كه در مكتب ديگر پيامبران بوده است، چنان كه درباره حضرت شعيب(عليه السلام) آمده است: (قالوا يـشعيب أصلوتكَ تأمرك أن نَّترك ما يعبد ءابآؤنآ)^[3]; گفتند: اى شعيب! آيا نمازت به تو دستور مى دهد كه آنچه را پدرانمان مى پرستيدند، ترك كنيم... . و نيز از زبان حضرت اسماعيل، مى فرمايد: (وَ كَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَوةِ وَ الزَّكَوةِ وَ كَانَ عِندَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا)^[4]; او همواره خانواده خود را به نماز و زكات دعوت مى كرد و همواره مورد رضايت پروردگارش بود.

 بنابراين هيچ شريعت و دينى، از نماز جدا نبوده، گرچه صورت ظاهرى آن، تفاوت داشته است. زرتشتيان، پنج نماز دارند كه در هنگام طلوع آفتاب و ظهر و عصر و اوّل شب و هنگام خواب، بپا مى دارند.^[5] يهوديان در ساعت سوم و ششم و نهم روز و اوّل و آخر شب و هنگام تناول غذا، دعاهايى دارند^[6].مسيحيان، روز يك شنبه و برخى روز شنبه در كليسا جلسه دعاى دسته جمعى تشكيل مى دهند.

اما بايد توجه داشت كه آنچه امروزه، پيروان حضرت موسى(عليه السلام)(يهوديان) و پيروان حضرت عيسى(عليه السلام)(مسيحيان) به عنوان نيايش در كليسا و كنيسه به جاى مى آورند، با مناسكى كه به وسيله اين پيامبران الهى آورده شده بود، بسيار متفاوت است، زيرا آيين و كتاب هاى آسمانى اين دو پيامبر الهى دچار تحريف و دست خوش انحرافات پيروان آنها شده است.^[7] در واقع نماز فعلى يهوديان و مسيحيان به دعا، نزديك تر است تا به مجموعه اى از اعمال.

 از اين رو كيفيت و كميت نماز در شريعت اسلام با شرايع پيشين متفاوت است، لكن در بيشتر آن آيين ها، سجده جزئى از اين عبادت محسوب مى شود.

   علاوه بر تشريع نماز در اديان الهى، بت پرستان نيز در برابر بت هايشان، وِردهايى مى خوانده اند.^[8] اعراب جاهلى هم در مقابل كعبه مى ايستادند و باكف زدن و صوت كشيدن اظهار عبادت مى كردند: (وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً)^[9]و^[10] و نماز و دعاى آنان نزد آن خانه جز سوت كشيدن و كف زدن نيست.

---

[1]. طه،آيه14.

[2]. مريم،آيه31.

[3]. هود،آيه87.

[4]. مريم،آيه55.

[5]. محمدخزائلى، همان، ص40.

[6]. ر.ك: محمدخزائلى، همان، ص40.

[7]. ر.ك: آيت الله مكارم شيرازى و ديگران، تفسير نمونه، ج 14، ص 163 و 164.

[8]. راغب اصفهانى، مفردات الفاظ القرآن، ص491.

[9]. انفال،آيه35.

[10]. عزيزالله محمدى، نماز معراج خاكيان، ص 16 ـ 18.

منبع: کتاب ژرسمان قرآنی نماز